Kogels

De kogel is door de kerk: in strijd met de wet gaat de Grote Communistische Straat vanaf nu de Aleksandr Solzjenitsyn Straat heten. Waarover ik eerder al dit schreef.

En over kogels gesproken. Ook weer een opmerkelijke moordaanslag.

In memoriam David Daoerov

Van 1 september 1983 herinner ik me niets, maar 1 september 2004 staat mij nog zeer voor helder voor de geest. Mijn gedachten gaan dan ook uit naar Irina en Vladimir Daoerov en alle andere nabestaanden van de schoolgijzeling in Beslan.

Voortdurend geweld

Veel nieuwsberichten halen de (westerse) kranten niet. Van één dode in Verweggistan raken lezers (en redacteuren) immers niet opgewonden. Honderd keer één dode is daarentegen wel interessant, omdat daarin een bepaalde ontwikkeling schuil gaat. Vele kleintjes maken immers één grote.

Bij het doornemen van al het nieuws (plus wat oude berichten) kwam ik twee van dergelijke kwesties tegen*:

- het voortdurende geweld in de Kaukasus (hoezo de orde hersteld?): zie voor de Noordelijke Kaukasus hier, hier, hier, hier, hier, hier, hier, hier, hier, hier, hier en hier; zie voor het conflict in/over Abchazië en Zuid-Ossetië hier, hier, hier, hier en hier.

- het voortdurende (racistische) geweld tegen immigranten in Moskou: zie hier (en voor eerdere berichtgeving hier).

Dat je het weet...

Update: Ik had deze post nog niet af of dit zorgwekkende bericht verscheen over Ingoesjetië.

* Ik beperk me voor het gemak even tot RIA Novosti.

Nord-Ost thuis best (2)

Een halfjaar geleden was ik voor het eerst in het Doebrovka-theater, zoals het in de volksmond heet. Niets herinnert er - voor zover ik dat kon waarnemen - aan de gijzeling en bestorming van oktober 2002.

Het leven gaat ook in het Doebrovka-theater gewoon door. Met lessen bitchology bijvoorbeeld, een cursus die draait om de vraag: hoe kom ik aan een rijke, succesvolle man? Ik zag vrouwen in strakke broeken met hun billen draaien tijdens de laatste fase van de cursus. Zelfverzekerde meisjes vertelden me over hun motieven in hetzelfde gebouw waar tientallen meters verder honderden mensen hadden gevreesd voor hun leven. Zij hadden niet met hun achterwerk gedraaid, maar moesten plassen in de orkestbak.

Natuurlijk, het leven gaat altijd door. Maar in Rusland gebeurt dat doorgaans met nogal wat achterblijvers, want in dit land wordt het verleden zelden verwerkt.

Nord-Ost thuis best (1)

Vandaag is het op de dag af vijf jaar geleden dat 850 mensen tijdens de theatervoorstelling Nord-Ost in gijzeling werden genomen. Hoewel ik toen nog geen correspondent was, vloog ik die avond toevallig vanuit Nederland naar Moskou. Ik herinner me dat een Champions League-wedstrijd van, ik meen, Lokomotiv Moskou werd onderbroken voor een live-uitzending vanuit een donker straatje met legervoertuigen op de achtergrond. Russisch sprak ik destijds niet, dus ik begreep slechts dat er iets niet pluis was.

Ik herinner me een reisbegeleider die vrienden had in het theater. En ik had zelf vrienden die over kaarten beschikten voor dezelfde voorstelling op een andere dag. Dat bracht de oorlog in Tsjetsjenië plotseling erg dicht bij mij cq de gewone mens, precies wat de Tsjetsjeense rebellen/terroristen beoogden overigens.

Vrijdagochtend om 10.00 uur worden de zeker 129 slachtoffers herdacht. Slachtoffers die vrijwel allemaal stierven door Russisch gas, niet door kogels of bommen van Tsjetsjeense gijzelnemers. Het was een optreden op z'n Russisch: (vrijwel) alle terroristen dood, operatie geslaagd. Wij kijken toch vooral naar hoe de gijzelaars het er vanaf hebben gebracht en dat was niet best, evenals twee jaar later in Beslan.

Ik sprak Oleg Zjyrov, een Nederlander van Oekraïense afkomst. Zijn vrouw Natalja overleed na de bestorming, zijn zoon Dmitri kwam levend uit de hel. Zjyrov heeft de Russische staat aangeklaagd. Waarom? ,,Heel simpel. Natalja is niet door de terroristen vermoord, maar door de bestorming omgekomen. De organisatie daarvan was verkeerd, niemand dacht aan de hulpverlening en informatie is door de autoriteiten verborgen gehouden of vervalst.''

Een antigifspuit had Natalja's leven misschien kunnen redden, maar het geheim van het gebruikte gas telde zwaarder voor de autoriteiten. Oleg en Dmitri komen deze week niet naar Moskou. Ze blijven thuis in Nederland. Dat lijkt me maar beter ook: Nord-Ost thuis best.

Bom bij McDonald's "hooliganism"

O jee, de Russische politie behandelt de explosie bij een McDonald's gisteren in Sint-Petersburg als hooliganisme. Dan is het uitkijken geblazen, want als de politie vaag van hooliganisme of "criminele activiteit" spreekt, dan is er doorgaans wat anders aan de hand. Bijvoorbeeld bij de bomaanslag op de McDonald's in Moskou in 2002:

Police have ruled out a terrorist motive and say it was probably connected to criminal activity.

Een paar dagen later namen Tsjetsjeense rebellen een theater vol bezoekers in gijzeling. Tijdens de bevrijdingsactie vielen meer dan honderd doden. (De man achter de bomaanslag kreeg uiteindelijk tóch een lange gevangenisstraf.)

Of deze vorm van "hooliganisme":

Amnesty International also criticizes Russian prosecutors for filing many racially motivated attacks as "hooliganism," a charge which carries lighter sentences.

Ik ben benieuwd of de politie de werkelijke achtergronden van de bomaanslag gaat achterhalen. Het zal wel wat met "criminele activiteit" of "jeugdige baldadigheid" te maken hebben. Een vermoedelijke dader ziet u op de foto links.

Of zouden er toch nog een paar Tsjetsjeense rebellen zijn die aanslagen plannen? Vóór een grote actie, zo leerde ik, komt altijd een kleine aanslag: vóór de schoolgijzeling Beslan explodeerde bijvoorbeeld een pakketje bij een bushalte en daarna gingen twee vliegtuigen de lucht in (letterlijk en figuurlijk).

Misschien is het wel waar wat een Georgische oud-minister van conflictsituaties me in september vertelde: ,,Ik geloof niet dat Sjamil Basajev dood is.'' Zou staatsvijand nummer 1 nog één keer uit de dood kunnen verrijzen?

Massapsychose

Het Serbski Instituut (hier hun eigen info) is weer eens bezig. U weet wel, die psychiaters die iedereen die in opstand kwam tegen het sovjetregime voor gek verklaarden. Letterlijk.

Het instituut werkt onder Poetin gewoon door: lees maar hier en hier over moordenaar Joeri Boedanov. Nu proberen ze vergiftigde Tsjetsjeense kinderen massapsychose aan te praten. Anna Politkovskaja ontrafelde dit vorig jaar al voor The Guardian, maar ze is er niet meer om ons wakker te houden.

En gaan ze nu ook nog hun deuren openen in Malibu???

Terreurdreiging

Ik schreef al: het kan verkeren. Toen ik in de zomer van 2004 als correspondent in Moskou arriveerde, had ik nooit kunnen bedenken dat 2,5 jaar later dit belangrijk nieuws zou zijn: terreurdreiging in Rusland.

Terreurdreiging was destijds een vanzelfsprekendheid. Om de zoveel maanden ging het fluisterende gerucht dat het binnenkort weer raak zou zijn. Mensen stapten uit de metrowagon als ze een verdachte medepassagier zagen instappen. (Ik herinner me een verhaal over een donker meisje met een draadje uit haar rugzak: een walkman of een bom? Bij de volgende halte stroomde de wagon leeg, het meisje verbaasd achterlatend.)

Al een decennium lang was Rusland gewend aan aanslagen. Die hoorden erbij. Maar nu Poetin erin is geslaagd de Tsjetsjeense terroristen tot op de plee te achtervolgen en uit te schakelen, is het kennelijk nieuws: er dreigt een aanslag. En: Rusland dreigt (in sommige opzichten) een normaal land te worden. Dat u het weet.

In memoriam Politkovskaja (2)

De moord op Anna Politkovskaja heeft in de hele wereld geschokte reacties opgeleverd, tot het Witte Huis aan toe. Terecht, Anna was nu eenmaal van een tamelijk uniek soort: kritisch en onafhankelijk journalist in een land waar beperkte persvrijheid heerst.

Mijn vorige stukje was niet zo aardig (en leverde gepeperde reacties op), maar ik dacht enig tegenwicht te kunnen geven aan de door mij verwachte lawine van reacties en kritiek na de moord. Voor alle duidelijkheid en ter nuancering: voor haar niet aflatende pogingen mensonterende taferelen in Tsjetsjenië aan de kaak te stellen, verdient zij niets dan lof. Haar onthullingen waren schokkend en bijzonder waardevol in een kritiekloze wereld als Rusland en ze nam ongelooflijke risico's om die verhalen te kunnen optekenen.

Dat ze hautain en onvriendelijk was of als zodanig werd beoordeeld, was een persoonlijke kanttekening. Die doet inderdaad niets af aan haar werk.

Maar ook op haar werk was de nodige kritiek. Collega Coen schrijft terecht dat ze eerder activist dan journalist was. Sommigen vonden dat in het land der blinden éénoog koning is.

Wie haar boek Poetins Rusland leest, herkent de "hysterische" wijze waarop ze tevergeefs een directe link probeert te leggen tussen de kwaadaardige Poetin en allerlei misdaden. Een vraag van mij over de kwaliteit van de Russische journalistiek beantwoordde ze vorig jaar geërgerd met: ''onze journalistiek is anders". Anders wilde zeggen: meningen en feiten mogen door elkaar lopen, een doodzonde in het Westen (weblogs uitgezonderd).

Kortom: Anna als heldin, daar kan ik goed mee leven. Anna als voorbeeld voor alle journalisten, daar heb ik meer moeite mee. Maar dat neemt niet weg dat de dood van Anna een groot verlies is voor Rusland en voor de journalistiek.

In memoriam Politkovskaja

Anna Politkovskaja is dood. Vermoord in de lift van haar flat, ver weg van de Russische deelrepubliek Tsjetsjenië, waar ze zoveel kritische verhalen schreef over misstanden in het Russische leger en de vuile oorlog.

Over de doden niets dan goeds, maar collega-journalisten die haar interviewden vonden haar stuk voor stuk een bitch. Woorden als arrogant, onvriendelijk en hysterisch doen bij velen een belletje rinkelen. Toch stond Politkovskaja in het Westen bekend als dé vertegenwoordigster van de onafhankelijke, kritische pers in Rusland. Ze was een roepende in de woestijn van het dorre Rusland.

Ik maak me zorgen over iets anders. Na Bajaman Erkinbajev en Evgeni Koetsjerevski is Politkovskaja al de derde persoon die ik de afgelopen twee jaar interviewde die niet meer leeft. Apparaten gaan bij mij ook allemaal stuk. Draag ik dan toch fatale radiatie met me mee?

Grozni of Grjazni

Ik zou er eens een psycholoog over aan het woord moeten laten: de Russische idee dat je met een naamwijziging het verleden kan wegpoetsen. Na de aanstelling van elke nieuwe Sovjetleider kregen plaatsen en straten de naam van zijn vriendjes. De koning is dood, leve de koning. Zoiets.

Nu denkt Tsjetsjenië weer na over een nieuwe naam, want aan de huidige kleeft een historie van bloed, aanslagen, verzet, oorlog en andere ellende. What's in a name? Vorig jaar schreef ik al een verhaaltje over Grozni, de hoofdstad van de republiek in de Kaukasus. En dit jaar over de straat waar ons kantoortje is gevestigd: de Kleine Communistische straat. Herstel: ulitsa Stanislavskogo sinds 1 januari. De Grote Communistische straat bestaat nog gewoon...

Collega en vriend Van Zwol kwam al met suggesties voor een nieuwe naam voor Tsjetsjenië, maar ik zie het zover niet komen. Het plan om Grozni te hernoemen, kwam ook niet van de grond. Ik citeer uit mijn verhaal van destijds:

Tsjetsjeense rebellen noemen hun hoofdstad Dzjochar, Russen hebben het over Grozni en bijnamen zijn er genoeg. Wat te denken van Grjazni, slechts één letter verschil in het Russisch? Dat betekent ‘Vies’ en verwijst naar de vuile oorlogen die de stad in een ruïne hebben veranderd. Of Poetingrad, vanwege de Russische president die de opstandige deelrepubliek naar zijn hand probeert te zetten.

Nu dreigt Grozni als zodanig echt te verdwijnen. Het onlangs gekozen parlement van Tsjetsjenië wil af van de pijnlijke herinneringen die kleven aan de naam, die ‘Verschrikkelijk’ betekent. ,,Grozni heeft het Tsjetsjeense volk niets goeds gebracht en wordt geassocieerd met de donkerste pagina’s uit zijn geschiedenis’’, zei voorzitter Dukvach Abdoerachmanov van het pro-Russische parlement.

De nieuwe benaming? Achmadkala oftewel Achmadstad natuurlijk, als zoveelste eerbetoon aan de vorig jaar vermoorde president Achmad Kadyrov.

Beslan (2)

Zonder commentaar, dit filmpje spreekt voor zichzelf.

Beslan

Met de familie Daoerov in Beslan (links moeder Irina, midden met blauw shirt vader Vladimir en links op de kast de foto van David). (Foto Annette Vlug)

Het is weer 1 september. Twee jaar geleden is het alweer dat een groep van voornamelijk Tsjetsjeense en Ingoesjetische rebellen de feestelijke opening van het schooljaar verstoorden. Ze kwamen met hun wapens vanaf het spoor, omsingelden de kinderen, hun ouders en leraren en dreven hen als vee bijeen in een sportzaal. Die tragische dag en het drama van twee dagen later worden (vanaf) vandaag herdacht in Beslan.

Ik denk terug aan de dag dat ik een kort, vierregelig berichtje zag verschijnen over rebellen die een school zouden hebben belaagd. Ik herinner me hoe bij aankomst in Beslan een auto stond uit te branden en een man over het spoor naar de school toe liep: hij verdween uit het zicht, er werd geschoten en hij keerde niet meer terug.

Ik denk aan bloedende kinderen die voorbij kwamen rennen, moeders die panisch huilden, Russische troepen die op chaotische wijze een brandende school bestormden.

Mijn gedachten zijn bij Irina en Vladimir, die hun zoon David kwijt raakten en pas dagen later in het mortuarium terugvonden. En bij Zita, die het drama overleefde maar voor het leven is getekend. Tekenen, daar hield ze van.

Beslan, een stoffig stadje waar de koeien vreedzaam op straat liepen. Beslan, waar de wonden nooit zullen helen.

Basajev dood (2)

Is hij echt dood? Ongetwijfeld. Al zou het niet voor het eerst zijn dat bekend wordt dat Sjamil Basajev niet meer onder de levenden is. Want hij werd bijvoorbeeld al doodverklaard in april 2002, februari 2005, oktober 2005. Nu lijkt het echt raak: zelfs Poetin reageerde al op de dood van de Russische staatsvijand nummer 1.

Als ik aan Basajev denk, dan roept dat telkens dezelfde associaties op. Ik zie beelden voor me van kinderen die besmeurd zijn onder het bloed, van een roetzwart en afgebrand klimrek in een sportzaal van een school. Ik hoor het geluid van rondsuizende kogels en van panisch huilende moeders. Ik zie lijkkisten op straat staan, een oude vrouw in elkaar storten. Ik ruik een penetrante brandlucht.

Beslan dus. Honderdvijftig dode kinderen en honderden andere onschuldige burgers kwamen om door de meesterplannen van Basajev, het brein achter een onophoudelijke reeks aanslagen en gijzelingsacties.

Je kunt sympathie hebben voor de Tsjetsjeense zaak, wat die anno 2006 ook inhoudt. Maar het is toch heel wat moeilijker sympathie op te brengen voor staatsvijand nummer 1. Of zoals een jonge Russin mij vertelde: ,,De duivel is dood.''

BASAJEV DOOD

Staatsvijand nummer 1 van Rusland is dood. Sjamil Basajev is vannacht door speciale troepen vermoord, zo werd president Poetin meegedeeld. Later meer.

Kadyrov

Een nieuwsstukje dat ik schreef over de benoeming van Ramzan Kadyrov als premier van Tsjetsjenië kun je hier of hier lezen. Onlangs schreef ik al dit.

Tsjetsjenië

De laatste dagen heb ik weinig opbeurende berichten gepost. Wie er nog geen genoeg van heeft, kan hier een nieuwsverhaaltje lezen dat ik voor de GPD-kranten schreef over Tsjetsjenië.

Wat betreft de Basmannymarkt: het dodental is opgelopen tot 65, de directeur is gearresteerd.

Denen en Tsjetsjenen

Oké, er is dan toch een Deense mensenrechtenorganisatie die in de Noord-Kaukasus werkt. Toe maar, één organisatie! En die zou dan moeten vertrekken uit Tsjetsjenië vanwege de cartoons over de profeet Mohammed in Deense kranten. Dus geen Deense hulp meer aan vluchtelingen. Ben benieuwd of de Tsjetsjenen daar gelukkiger van worden...

Quote van de malloot

Daar is hij dan weer, onze favoriete provocateur Vladimir Zjirinovski. Wat zei hij vandaag?

,,De publicatie van cartoons over de profeet Mohammed in Europese media was een geplande actie van de Verenigde Staten met als doel een rel te creëren tussen Europa en de islamitische wereld.''

Waarom zouden de VS dat willen? Omdat de VS een oorlog in Iran willen beginnen, meent Zjirinovski, en zo de steun van Europa willen veiligstellen.

,,It will all end with European countries thanking the United States and paying, and giving soldiers.''

Zjirinovski is kennelijk uitermate goed geïnformeerd:

,,The date for the strike is already known — it is the election day in Israel (March 28). It is also known how much that war will cost.''

Zie voor de cartoons over Mohammed de website van Zjirinovski's Nederlandse evenknie.

Overigens heeft Tsjetsjenië zeer drastische maatregelen genomen naar aanleiding van de publicatie van Mohammed-cartoons. Alle Deense organisaties zijn niet meer welkom in de Russische deelrepubliek, heeft vice-premier Ramzan Kadyrov gezegd.
Ehhh... wacht even. Hoeveel Deense organisaties zijn er eigenlijk in Tsjetsjenië? Ongeveer nul komma nul, meen ik. Dat zal een gezellige vlucht terug naar Denemarken worden.

Jaaroverzichtje 2005

Wat gebeurde er ook alweer dit jaar en hoe was ik erbij betrokken?

1. Maffiabaas
Het hele correspondentenkorps, onder wie ikzelf, arriveerde pas in Bisjkek toen de revolutie al had plaatsgehad. Ook in de hoofdstad van Kirgizië heerste opperste verwarring.

Later zat ik aan tafel bij de familie van de nieuwe president Koermanbek Bakijev in Dzjalal-Abad, Kirgizië. Sappige perziken, heerlijke plov, allerlei nootjes - de Bakijevs en de Nederlandse correspondent ontbrak het aan niets.

Ook sprak ik met parlementslid/ presidentskandidaat/ zakenman/ maffiabaas/ drugshandelaar Bajaman Erkinbajev, ook wel De Gigant van Osj genoemd. Bajaman (zie foto) liet mij zes uur wachten, voordat hij vertelde hoe de kogels hem om de oren waren gevlogen en één van die kogels slechts zijn neus had doorboord. De volgende moordaanslag was een maandje later wel raak.

2. Herdenking
Rusland vierde dat zestig jaar geleden nazi-Duitsland werd verslagen. Ik organiseerde een reis naar Nederland voor twintig nabestaanden van sovjetsoldaten die op het Russisch Ereveld in Leusden begraven liggen. Zij bezochten voor het eerst het graf van hun lang vermiste familieleden.
Op de foto knielt Ljoedmila Chaltoerina uit Josjkar-Ola bij het graf van haar vader.

3. Strafkolonie
Michail Chodorkovski, niet zo lang geleden nog de rijkste man van Rusland, verdween naar een strafkolonie in het Verre Oosten. Omdat hij te weinig belasting had betaald. Of was het omdat hij zich wel erg weinig schikte naar de wensen van de president?

4. Moddervulkanen
In wat het smerigste land moet zijn dat ik ooit heb bezocht, vonden parlementsverkiezingen plaats. Een revolutie zat er niet in. We zagen 500 ME'ers als balletdanseressen huppelend hun posities innemen tijdens demonstraties (zie foto). Pas toen de laatste correspondenten gapend het land hadden verlaten, sloeg de politie er vol op los.

Met collega's bezochten we die dagen ook de nationale trots van Azerbeidzjan, de moddervulkanen. Dat een flinke regenbui aan ons bezoek voorafging, maakte de pret alleen maar groter. Met een enorme laag blubber onder onze schoenen klauterden we een steile helling op totdat we uitkwamen bij een nogal teleurstellend heuveltje. Verkeerde pad ingeslagen, foeterde onze chauffeur. Hij had ons niet voor niets helemaal naar de wildernis gereden, dus of we heeeeel vlug alsnog de moddervulkanen wilden bezoeken, want anders... Het was de moeite waard. De bergjes modder deden niet onder voor een orkest: prrrrfffffffttt, prrrrrfffffffftttttt.

5. Aanslag
Het was na de schooltragedie in Beslan aftellen geblazen tot de volgende aanslag of aanval van Tsjetsjeense rebellen. Die vond plaats in Naltsjik. Het aftellen is alweer begonnen.